Hoe voorkom je kruisbesmetting bij het verwijderen van urinegeur?

Kruisbesmetting bij het verwijderen van urinegeur voorkom je door urine en feces zo vroeg mogelijk op te vangen in een gesloten systeem, open transport over de afdeling te vermijden en handen- en oppervlaktehygiëne consequent toe te passen tijdens elke zorgronde. De grootste risicofactor is niet de geur zelf, maar het contact met besmet materiaal en de verspreiding van ziekteverwekkers via handen, kleding en oppervlakken. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over urinegeur in het verpleeghuis en wat je er praktisch aan kunt doen.

Hoe verspreidt urinegeur zich en wat zijn de besmettingsrisico’s?

Urinegeur in een verpleeghuis ontstaat voornamelijk door de afbraak van ureum door bacteriën, waarbij ammoniak vrijkomt. Die geur is op zichzelf geen directe besmettingsbron, maar wijst wel op de aanwezigheid van organisch materiaal dat ziekteverwekkers kan bevatten. Het echte risico op kruisbesmetting zit in het contact met de urine zelf, met besmet incontinentiemateriaal en met oppervlakken waarop bacteriën kunnen overleven.

Wanneer een bedpan of urinaal open wordt vervoerd, kunnen spatten, lekken of morsen ongemerkt plaatsvinden. Bacteriën zoals Escherichia coli en andere darmbacteriën die via urine of feces worden verspreid, kunnen op handen, handschoenen, kleding en oppervlakken terechtkomen. Vanuit die contactpunten bereiken ze andere bewoners, materialen of ruimten op de afdeling.

Geur fungeert in de praktijk dus als een signaal: waar sterke urinegeur aanwezig is, is ook een verhoogd risico op contact met besmet materiaal. Het aanpakken van menselijke urinegeur in een verpleeghuis is daarmee niet alleen een kwestie van comfort, maar ook van hygiëne en infectiepreventie.

Wat zijn de meest voorkomende fouten bij het verwijderen van incontinentieafval?

De meest voorkomende fouten bij het verwijderen van incontinentieafval zijn open transport van bedpannen en urinalen, onvoldoende handhygiëne na het verwisselen van materiaal en het te lang bewaren van gebruikt incontinentiemateriaal in een niet-afgesloten afvalbak. Elk van deze situaties vergroot het risico op verspreiding van geuren en ziekteverwekkers over de afdeling.

In de dagelijkse zorgpraktijk zien we een aantal terugkerende knelpunten:

  • Bedpannen en urinalen worden zonder afdekking of opvangzak vervoerd van de kamer naar de spoelruimte, waardoor morsen en spatten mogelijk zijn.
  • Handschoenen worden na het verwijderen van incontinentiemateriaal niet direct uitgetrokken, waarna de zorgmedewerker andere oppervlakken aanraakt.
  • Gebruikt incontinentiemateriaal wordt in een open afvalbak geplaatst, waardoor geuren vrijkomen en bacteriën zich kunnen verspreiden via lucht en contact.
  • De handen worden wel gewassen, maar niet op het juiste moment of niet lang genoeg om effectief te zijn.
  • Materialen zoals de po-spoeler worden onvoldoende gereinigd of gedesinfecteerd na gebruik, waardoor kruisbesmetting tussen bewoners mogelijk is.

Deze fouten zijn begrijpelijk in een omgeving met hoge werkdruk, maar ze hebben directe gevolgen voor de hygiëne op de afdeling. Een goed werkproces en de juiste materialen kunnen helpen deze risico’s te beperken.

Hoe voorkom je verspreiding van geuren en bacteriën tijdens de zorgronde?

Verspreiding van geuren en bacteriën tijdens de zorgronde voorkom je door urine en feces direct en gesloten op te vangen, gebruikt materiaal afgesloten te vervoeren en handhygiëne consequent toe te passen voor en na elk contact met besmet materiaal. Hoe eerder het materiaal wordt geïsoleerd, hoe kleiner het risico op verspreiding.

Concreet betekent dit dat de opvang al bij de bewoner begint. Wanneer urine en feces direct worden opgevangen in een hygiënische opvangzak met absorptiepad, hoeft er geen open bedpan of urinaal over de afdeling te worden vervoerd. Het materiaal blijft ingesloten totdat het veilig kan worden afgevoerd.

Daarnaast is handhygiëne een van de meest effectieve maatregelen bij infectiepreventie. Het RIVM en de SRI-richtlijnen benadrukken het belang van het op het juiste moment wassen en desinfecteren van handen, met name na contact met lichaamsmateriaal. Dit geldt ook wanneer handschoenen worden gedragen: na het uittrekken van handschoenen moeten de handen worden gedesinfecteerd.

Verder helpt het om zorgafval zo snel mogelijk af te sluiten in geur- en vochtdichte zakken. Hoe korter de tijd tussen het verwijderen van het materiaal en het afsluiten ervan, hoe minder kans op geuroverlast en bacteriële verspreiding in de directe omgeving van de bewoner.

Wat is het verschil tussen een po-spoeler en een gesloten opvangsysteem?

Een po-spoeler reinigt en desinfecteert herbruikbare bedpannen en urinalen na gebruik, terwijl een gesloten opvangsysteem erop gericht is urine en feces direct bij de bron op te vangen in wegwerpmateriaal, zodat open transport en spoelhandelingen worden vermeden. Het grootste verschil zit in het moment en de manier waarop het besmettingsrisico wordt beheerst.

Hoe werkt een po-spoeler?

Bij een po-spoeler wordt de bedpan of het urinaal na gebruik naar de spoelruimte gebracht, waar het apparaat de inhoud afvoert en het materiaal reinigt en desinfecteert. Dit is een bewezen methode, maar het vereist open transport van besmet materiaal over de afdeling. Tijdens dat transport is er risico op morsen, spatten en geuroverlast. Bovendien vraagt de po-spoeler regelmatig onderhoud en neemt het gebruik ervan tijd in beslag.

Hoe werkt een gesloten opvangsysteem?

Bij een gesloten opvangsysteem wordt de bedpan of het urinaal voorzien van een opvangzak met absorptiepad. Urine en feces worden direct bij de bewoner opgevangen en ingesloten. Het materiaal hoeft niet open te worden vervoerd: de gevulde zak wordt afgesloten en verwijderd als zorgafval. Volgens de SRI-richtlijn voor opvang en afvoer van urine en feces heeft afvoer via een afvalbak in combinatie met een vacumeermachine het laagste contaminatierisico, met een laag risico op morsen.

Voor zorginstellingen die op zoek zijn naar een alternatief voor de po-spoeler biedt een gesloten systeem een werkwijze die gericht is op het zo vroeg mogelijk isoleren van besmet materiaal.

Wanneer is een hygiënisch opvangsysteem verplicht of aanbevolen door de IGJ?

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) schrijft geen specifiek type opvangsysteem voor, maar toetst wel of zorginstellingen aantoonbaar voldoen aan geldende hygiëne- en infectiepreventiemaatregelen. De SRI-richtlijnen vormen daarbij een belangrijke inhoudelijke basis. Zorginstellingen zijn verantwoordelijk voor het inrichten van een werkwijze die voldoet aan die richtlijnen.

De SRI heeft de eerdere WIP-richtlijnen voor de opvang en afvoer van urine en feces herzien en samengevoegd in een overkoepelende richtlijn. Daarin worden verschillende methoden besproken en beoordeeld op contaminatierisico. De richtlijn biedt zorginstellingen een inhoudelijk kader om hun werkwijze op te baseren en te verantwoorden.

Praktisch betekent dit dat een zorginstelling moet kunnen aantonen dat de gekozen methode voor opvang en afvoer van urine en feces bijdraagt aan infectiepreventie en hygiëne. Een gesloten opvangsysteem dat morsen en open transport beperkt, sluit aan bij de uitgangspunten van de SRI-richtlijn. Het is raadzaam om bij de keuze voor een systeem de actuele SRI-richtlijnen te raadplegen en het eigen infectiepreventieteam of de deskundige infectiepreventie te betrekken.

Wanneer de IGJ een inspectie uitvoert, kijkt zij naar het totaalbeeld van hygiënebeleid, protocollen en naleving. Een aantoonbaar en consequent toegepaste werkwijze weegt daarin mee.

Welke materialen en producten helpen écht bij het tegengaan van kruisbesmetting?

Materialen die kruisbesmetting bij de verwijdering van urinegeur en zorgafval helpen beperken, zijn geur- en vochtdichte opvangzakken, absorberende materialen die urine direct vasthouden, afgesloten inzamelcontainers en systemen die open transport van besmet materiaal vermijden. De effectiviteit hangt sterk af van hoe consequent ze worden toegepast binnen een werkproces.

De volgende materialen en hulpmiddelen spelen een concrete rol:

  1. Opvangzakken met absorptiepad: deze worden om de bedpan of het urinaal geplaatst en vangen urine en feces direct op bij de bewoner. Doordat het materiaal direct wordt geabsorbeerd, is er minder risico op morsen tijdens transport.
  2. Geur- en vochtdichte inzamelzakken: afgesloten zakken voor zorgafval voorkomen dat geuren vrijkomen en beperken het risico op contact met besmet materiaal na het verwijderen.
  3. Ergonomische inzamelaars: een inzamelaar die specifiek is ontworpen voor hygiënisch en veilig transport van gebruikt materiaal, beperkt het risico op onbedoeld contact.
  4. Systemen voor het isoleren van zorgafval: apparaten of systemen die besmet incontinentiemateriaal veilig isoleren na gebruik, voorkomen dat geuren en bacteriën zich verder verspreiden op de afdeling.
  5. Persoonlijke beschermingsmiddelen: handschoenen en schorten zijn essentieel bij elke handeling waarbij contact met lichaamsmateriaal mogelijk is. Ze zijn alleen effectief wanneer ze op het juiste moment worden aan- en uitgetrokken en worden gecombineerd met goede handhygiëne.

Geen enkel product vervangt een goed protocol en consequente toepassing ervan. Materialen ondersteunen een hygiënische werkwijze, maar de effectiviteit staat of valt met hoe zorgmedewerkers ze gebruiken in de dagelijkse praktijk.

Hoe Less2Care bijdraagt aan het voorkomen van kruisbesmetting bij urinegeur

Less2Care ontwikkelde een totaalconcept dat specifiek gericht is op het zo vroeg mogelijk isoleren en gesloten inzamelen van urine en feces, zodat open transport over de afdeling wordt vermeden en het risico op geuroverlast en kruisbesmetting wordt beperkt. Het concept is een praktisch alternatief voor de po-spoeler en pulpvermaler en sluit aan bij de uitgangspunten van de SRI-richtlijn voor opvang en afvoer van urine en feces.

Het concept bestaat uit vier kernproducten die samen een hygiënische werkwijze ondersteunen:

  • Iso-Pads: hygiënische opvangzakken met absorptiepad voor urinalen en bedpannen, die urine en feces direct opvangen bij de bewoner tijdens de zorgronde.
  • Iso-Bag: stevige, recyclebare inzamelzakken die 100% geur-, lucht- en vochtdicht zijn, zodat zorgafval veilig en geurloos kan worden ingezameld.
  • Iso-Safe: een ergonomische inzamelaar voor veilig en hygiënisch transport van gebruikt materiaal zonder onnodig contact.
  • Iso-Air: een systeem voor het veilig isoleren van besmet incontinentiemateriaal en andere zorgmaterialen, waarmee geuroverlast en besmettingsrisico’s worden beperkt.

Al meer dan 2.000 zorgafdelingen werken met het Less2Care-concept. Het systeem is beschikbaar via een huurpakket, inclusief service en ondersteuning, zodat je als zorgorganisatie direct kunt starten zonder hoge aanschafkosten. Wil je weten hoe andere zorginstellingen dit in de praktijk toepassen? Lees dan meer via de ervaringen van zorgafdelingen die al met het concept werken, of bekijk het volledige verhaal achter Less2Care.

Related Articles

Een zorgmedewerker in een verzoringshuis met een ISO-Safe inzamelaar en een ISO-Air, een innovatieve hygiëne oplossing in de zorg.

Discover the Less2Care Hygiene Concept

Curious how the Less2Care hygiene concept can be implemented in your organization?

Joelle van Haaren

Marketing- en communicatiespecialist bij Less2Care. Joëlle schrijft over ontwikkelingen binnen de zorgsector en deelt praktijkervaringen van Less2Care-klanten, inzichten en nieuws om zorgorganisaties te informeren en inspireren.